De Australian Open, Roland-Garros, Wimbledon en de US Open winnen in hetzelfde seizoen: tennis noemt dit de kalender Grand Slam. Sinds de invoering van deze term is het slechts een handvol spelers gelukt. Het begrijpen van deze prestatie vereist het onderscheid tussen verschillende begrippen die vaak door de tenniswoordenschat door elkaar worden gehaald.
Waarom de kalender Grand Slam verschilt van de carrière Grand Slam
Je hebt misschien al gehoord dat een bepaalde speler “de Grand Slam heeft” behaald. Het probleem is dat de uitdrukking twee heel verschillende realiteiten dekt.
De carrière Grand Slam houdt in dat je elk van de vier grote toernooien minstens één keer wint, ongeacht het jaar. Novak Djokovic, Rafael Nadal en Serena Williams hebben dit bereikt. De moeilijkheid is reëel, omdat elk toernooi op een andere ondergrond wordt gespeeld: hardcourt in Australië en de US Open, gravel op Roland-Garros, gras op Wimbledon.
De kalender Grand Slam vereist echter dat je de vier titels in hetzelfde jaar wint. De druk verandert radicaal. Het is niet genoeg om op alle ondergronden goed te presteren, je moet dat negen maanden lang onafgebroken doen, met achtereenvolgende finales zonder de minste misstap.
Om de 4 grands chelems in hetzelfde jaar te winnen, moet een speler minimaal zeven rondes in elk van de vier toernooien doorlopen, wat betekent dat er minimaal achtentwintig wedstrijden achter elkaar gewonnen moeten worden op de meest veeleisende podia van de tour.
Donald Budge in 1938: de eerste kalender Grand Slam in tennis
De uitdrukking “Grand Slam” in tennis is ontstaan door de Amerikaan Donald Budge. In 1938 wint hij achtereenvolgens de Australian Open, Roland-Garros, Wimbledon en de US Open. Een journalist leent de term van bridge, waar “grand slam” verwijst naar het winnen van alle slagen.
Budge speelde in een nog amateuristisch tennis, zonder prijzengeld of gecomputeriseerde ranglijsten. De reizen tussen continenten gebeurden per boot. Alleen al deelnemen aan de vier toernooien was een aanzienlijke logistieke uitdaging. Zijn dominantie blijft echter totaal: hij wordt professioneel net na deze prestatie, waarmee hij de amateur tour aan de top verlaat.
Rod Laver, de enige speler die twee keer de kalender Grand Slam heeft behaald
De Australiër Rod Laver neemt een bijzondere plaats in dit verhaal in. Hij behaalt de kalender Grand Slam voor het eerst in 1962, terwijl hij nog bij de amateurs speelt. Daarna wordt hij professioneel en wordt hij vijf jaar uitgesloten van de grote toernooien, een regel die toen gold.
Wanneer het Open tijdperk in 1968 begint en professionals worden toegestaan om deel te nemen aan de Grand Slams, keert Laver terug. In 1969 wint hij de vier grote titels voor de tweede keer. Deze prestatie blijft uniek in de geschiedenis van het mannen- en vrouwentennis.
De finale van de US Open 1969 is tegen zijn landgenoot Tony Roche. Na het verliezen van de eerste set, draait Laver de wedstrijd om en wint de volgende drie sets. Deze ommekeer onder druk illustreert de mentale kwaliteiten die nodig zijn om een kalender Grand Slam te voltooien: het is niet genoeg om te domineren, je moet ook weten te weerstaan wanneer het scenario verkeerd gaat.
Waarom de prestatie van 1969 zwaarder weegt dan die van 1962
In 1962 waren de beste spelers ter wereld professionals en dus afwezig bij de grote toernooien. Sommige waarnemers hadden de prestatie van Laver gematigd. In 1969 bestaat deze filter niet meer: alle besten zijn aanwezig. De Grand Slam van 1969 van Laver blijft de enige die in het Open tijdperk bij de mannen is behaald.
Steffi Graf en de gouden Grand Slam in 1988
Bij de vrouwen behaalt Maureen Connolly de kalender Grand Slam in 1953. Margaret Court doet dit in 1970. Maar het is Steffi Graf die de meeste indruk maakt in 1988 met een nog veeleisendere variant.
Graf wint dat jaar de vier grote toernooien, op gravel in Roland-Garros, op gras in Wimbledon, op hardcourt in de Australian Open en de US Open. Ze voegt daar de gouden medaille van de Olympische Spelen in Seoel aan toe. Deze quintuple heeft een specifieke naam:
- Gouden Grand Slam: de vier grote titels plus de Olympische gouden medaille in hetzelfde jaar. Graf is de enige speelster of speler die dit in het enkelspel heeft bereikt.
- Kalender Grand Slam: de vier grote titels in hetzelfde jaar, zonder de Olympische gouden medaille. Budge (1938), Laver (1962 en 1969), Connolly (1953), Court (1970) en Graf (1988) hebben dit bereikt.
- Carrière Grand Slam: de vier titels behaald gedurende een carrière, zonder jaareisen. Djokovic, Nadal, Federer, Serena Williams en Andre Agassi behoren tot deze groep.
Novak Djokovic en de onvoltooide zoektocht naar de kalender Grand Slam
Djokovic is meerdere keren dicht bij deze prestatie gekomen. In 2016, na het winnen van Roland-Garros, had hij tegelijkertijd de vier grote titels in handen, een prestatie die “Djoko Slam” of “niet-kalender Grand Slam” wordt genoemd. Hij had Wimbledon en de US Open in 2015 gewonnen, en vervolgens de Australian Open en Roland-Garros in 2016.
In 2021 wint Djokovic de Australian Open, Roland-Garros en Wimbledon. Hij mist alleen de US Open om de kalender Grand Slam te realiseren. Hij verliest in de finale van Daniil Medvedev. Deze nederlaag illustreert de moeilijkheid om een maximaal niveau gedurende een heel seizoen aan te houden, vooral met de media druk die bij zo’n zoektocht komt kijken.
Waarom geen enkele mannelijke speler het sinds 1969 heeft gehaald
Tennis is sinds de tijd van Rod Laver diepgaand veranderd. De ondergronden zijn gespecialiseerd, de fysieke voorbereidingen zijn complexer geworden, en de dichtheid van spelers die iedereen in de Grand Slam kunnen verslaan is toegenomen. Het gravel van Roland-Garros blijft de meest selectieve ondergrond voor spelers die gewend zijn aan hardcourt of gras. Deze diversiteit aan ondergronden vormt de belangrijkste hindernis voor de kalender Grand Slam.
Het record voor de meeste Grand Slam-titels bij de mannen behoort tot Djokovic. Bij de vrouwen heeft Margaret Court het historische record. Zelfs deze twee tennisiconen hebben niet altijd vier overwinningen in één seizoen weten te behalen, wat aantoont dat absolute consistentie verder gaat dan alleen het verzamelen van trofeeën.
De kalender Grand Slam blijft de top van het individuele tennis. Sinds 1988 en het seizoen van Steffi Graf heeft niemand, man of vrouw, deze prestatie herhaald. De prestatie wordt gemeten aan de hand van zowel de zeldzaamheid als wat het vereist: negen maanden zonder onderbreking, vier ondergronden, tientallen overwinningen tegen de besten ter wereld.